Wymiana szczotek alternatora

Objawy zużytych szczotek alternatora

Szczotki alternatora dociskają się do dwóch pierścieni ślizgowych na wale wirnika i podają prąd wzbudzenia do jego uzwojenia. Bez tego prądu wirnik nie wytwarza pola magnetycznego i alternator przestaje ładować, choć kręci się normalnie. Szczotki ścierają się powoli, więc objawy zużycia narastają stopniowo:

• kontrolka ładowania zapala się na chwilę na pracującym silniku — najpierw sporadycznie, potem coraz częściej;
• ładowanie jest przerywane: napięcie skacze, kontrolka mruga na nierównościach albo przy zmianie obrotów;
• w końcu kontrolka świeci stale, a auto jedzie wyłącznie na akumulatorze, aż ten się rozładuje;
• na pracującym silniku napięcie na akumulatorze jest poniżej normy.

Zużyte szczotki nie powodują przeładowania — zużycie tylko osłabia ładowanie. Jeśli napięcie jest za wysokie, przyczyna leży gdzie indziej — najczęściej w regulatorze.

Zmierz napięcie ładowania, zanim coś rozkręcisz

Zmierz napięcie bezpośrednio na zaciskach akumulatora. Wystarczy zwykły multimetr na zakresie napięcia stałego 20 V.

1. Silnik wyłączony, auto po postoju. Naładowany akumulator pokazuje ok. 12,6 V. Wynik poniżej ok. 12,4 V oznacza rozładowany albo zużyty akumulator — najpierw go naładuj i sprawdź, bo słaby akumulator zafałszuje dalsze pomiary.
2. Silnik na biegu jałowym, odbiorniki wyłączone. Sprawny układ ładowania w instalacji 12 V daje zwykle ok. 13,8–14,8 V.
3. Włącz światła, dmuchawę i ogrzewanie tylnej szyby, podnieś obroty do ok. 2000 obr./min. Napięcie może lekko spaść, ale powinno zostać wyraźnie powyżej wartości spoczynkowej akumulatora. Jeśli zjeżdża w okolice 12,6 V lub niżej, alternator nie nadąża i prąd płynie z akumulatora.
4. Obserwuj miernik przez minutę–dwie przy zmianach obrotów. Napięcie, które skacze bez powodu, to typowy obraz szczotki tracącej styk.

Uwaga na nowsze auta. Samochody z inteligentnym sterowaniem ładowaniem, zwłaszcza z systemem Start-Stop, potrafią celowo ładować niżej przy naładowanym akumulatorze — nawet ok. 12,5–13 V — a mocniej, do ok. 15 V, przy hamowaniu silnikiem. Pojedynczy odczyt poniżej 13,8 V nie jest wtedy dowodem usterki — potrzebny jest odczyt błędów testerem diagnostycznym.

Szczotki, regulator, diody, pasek czy akumulator

Pomiar mówi, że alternator ładuje za słabo, ale nie mówi dlaczego. Rozróżnij przyczyny tak:

• Regulator napięcia. Za niskie ładowanie może dać zarówno regulator, jak i szczotki. Za wysokie — wyraźnie powyżej 14,8 V i rosnące z obrotami — daje regulator albo jego przewody i masa; zużyte szczotki tego nie robią. W wielu alternatorach szczotki i regulator to jeden moduł, więc rozstrzygnięcie i tak przychodzi przy oględzinach.
• Diody prostownicze. Uszkodzona dioda obniża prąd ładowania, a przebita potrafi rozładować akumulator na postoju. Podejrzane jest napięcie przemienne rzędu kilku dziesiątych wolta, mierzone na akumulatorze przy pracującym silniku (zakres AC multimetru); kilka setnych wolta to norma. Części znajdziesz w kategorii diody prostownicze.
• Pasek i napinacz. Ślizgający się pasek piszczy, zwłaszcza pod obciążeniem i na zimnym silniku, a alternator kręci się za wolno i ładuje słabiej. Tu żadna część alternatora nie pomoże — sprawdź stan paska, jego naciąg i napinacz.
• Akumulator. Jeśli ładowanie mieści się w normie, a auto rano nie odpala, winny jest zwykle akumulator albo upływ prądu na postoju, nie alternator. Akumulator sprawdź testerem obciążeniowym.

Zanim zamówisz części, obejrzyj też gruby przewód B+ na alternatorze i masę silnika. Luźna albo skorodowana końcówka daje objawy łudząco podobne do zużytych szczotek.

Same szczotki czy regulator ze szczotkotrzymaczem

W wielu współczesnych alternatorach, m.in. Bosch i Valeo, szczotki siedzą w szczotkotrzymaczu, który jest jedną częścią z regulatorem napięcia. Wtedy wymieniasz cały moduł — regulator ze szczotkotrzymaczem — a nie same szczotki. Przy okazji odpada pytanie, czy zawinił regulator, czy szczotki.

W starszych konstrukcjach szczotki bywają osobnymi elementami, przylutowanymi linką do szczotkotrzymacza. Tak wyglądają np. szczotki SVX7 do alternatorów Valeo: para szczotek z miedzianymi linkami do wlutowania. Pełny wybór — luźne szczotki i szczotkotrzymacze — jest w kategorii szczotki alternatora, a moduły w kategorii regulatory napięcia.

Dobór po numerze z tabliczki, nie po modelu auta

To samo auto z tym samym silnikiem, np. Volkswagen z 1.9 TDI, mogło wyjechać z fabryki z alternatorem Bosch albo Valeo, a to zupełnie inne części. Spisz numer z tabliczki alternatora albo numer wybity na regulatorze i wpisz go w wyszukiwarkę sklepu. Przy szczotkach lutowanych zmierz przekrój starej szczotki — jej długość zmalała przez zużycie — i porównaj go oraz długość linki z danymi na karcie produktu.

Pierścienie ślizgowe decydują, czy wystarczą szczotki

Szczotki pracują na dwóch miedzianych pierścieniach ślizgowych na końcu wirnika. W warsztatowym żargonie mówi się na nie „komutator”, choć komutator z lamelami ma prądnica i rozrusznik — w alternatorze to dwa gładkie pierścienie. Ich stan przesądza o tym, czy sama wymiana szczotek coś da.

• Gładkie, równo wytarte, z ciemnym nalotem — wystarczą nowe szczotki. Nalot zetrzyj czystą szmatką albo bardzo drobnym papierem ściernym.
• Wyraźny rowek po szczotce, rysy, ślady przypalenia — nowa szczotka przylega wtedy tylko krawędzią, traci styk i szybko się ściera. Pierścienie trzeba przetoczyć albo wymienić.
• Pierścień wytarty do cienkiej ścianki, pęknięty albo luźny — tylko wymiana.

Wymiana pierścieni wymaga ściągnięcia tylnego łożyska i połączenia nowych pierścieni z wyprowadzeniami uzwojenia wirnika, więc robi się ją na rozebranym alternatorze. Do tego służą zestawy naprawcze: w sklepie są zestawy marki AUTO-CENTER, opisane marką i numerem alternatora. Skład każdego zestawu podaje karta produktu — np. ZNA10012 do alternatora Valeo ma pierścienie ślizgowe (w opisie „komutator”), dwa łożyska, szczotki i uszczelniacz. Jeśli łożyska szumią, zestaw z łożyskami oszczędza drugą rozbiórkę.

Wszystkie zestawy znajdziesz w kategorii zestawy naprawcze alternatora — część z nich ma w komplecie także regulator.

Jak wymienić szczotki w alternatorze

Czy trzeba wyjmować alternator

To zależy od modelu. W części aut regulator ze szczotkami jest dostępny po zdjęciu tylnej osłony alternatora, bez jego demontażu. W innych tył alternatora zasłaniają inne podzespoły i trzeba go wyjąć. Pytania o Golfa IV, Passata B5, Audi A4 B6, Opla Corsę C, Renaulta Scenica II czy Peugeota 307 wracają na forach właśnie dlatego, że w każdym z tych aut dostęp wygląda inaczej, a w obrębie modelu zależy jeszcze od silnika. Jeśli nie widzisz tylnej pokrywy alternatora ani z góry, ani od spodu, zaplanuj demontaż.

1. Odłącz minus akumulatora.
2. Sfotografuj podłączenie przewodów, a jeśli wyjmujesz alternator — także przebieg paska.
3. Zdejmij tylną osłonę alternatora: zwykle trzyma się na zatrzaskach albo nakrętkach.
4. Odkręć śruby regulatora lub szczotkotrzymacza i wyjmij go prosto, bez wyginania na boki — szczotki nie mogą zahaczyć o pierścienie.
5. Oceń szczotki. Minimalną długość podaje producent; szczotka, która ledwo wystaje z prowadnicy, jest do wymiany. Sprawdź też, czy szczotki chodzą swobodnie, czy sprężyny dociskają i czy linki nie są przetarte.
6. Poświeć latarką na pierścienie ślizgowe. Jeśli widzisz rowek albo przypalenia, zatrzymaj się — same szczotki nie wystarczą.
7. Dobierz część po numerze z regulatora lub tabliczki alternatora. Przy szczotkach lutowanych wlutuj nowe tak, żeby cyna nie wsiąkła w linkę.
8. Wsuń moduł tak, żeby szczotki weszły na pierścienie bez uderzenia w krawędź. Dokręć śruby, podłącz przewody, załóż osłonę.
9. Podłącz akumulator, uruchom silnik — kontrolka ładowania powinna zgasnąć. Powtórz pomiar napięcia na biegu jałowym i pod obciążeniem.

Jeśli po wymianie napięcie dalej jest za niskie, a szczotki i pierścienie są w porządku, zostają regulator (przy szczotkach lutowanych), diody albo uzwojenia. To już diagnostyka na stole warsztatowym.

Kiedy lepiej oddać do regeneracji

Sama wymiana szczotek ma sens, gdy pierścienie są zdrowe, a łożyska ciche. Zestaw naprawczy albo regenerację wybierz, gdy:

• pierścienie są wyżłobione i trzeba je przetoczyć lub wymienić;
• łożyska szumią albo wirnik ma luz;
• oprócz słabego ładowania są inne objawy — przeładowanie, rozładowywanie akumulatora na postoju, zapach przypalonej izolacji;
• dostęp wymaga rozebrania alternatora, a nie masz lutownicy ani ściągacza do łożysk.

Warsztat auto-starter24.pl w Nysie regeneruje alternatory od 2012 roku. Alternator rozbieramy, oceniamy pierścienie, łożyska, diody i uzwojenia, a zakres naprawy ustalamy po oględzinach. Części do regeneracji — regulatory, szczotki, zestawy naprawcze — mamy na miejscu. Koszt zależy od zakresu naprawy; ceny samych części widzisz w kategoriach sklepu. Szczegóły: regeneracja alternatorów w Nysie.

Najczęstsze pytania

Czy mogę jeździć z zużytymi szczotkami alternatora?

Tylko do najbliższego warsztatu. Gdy alternator przestaje ładować, auto zużywa energię z akumulatora — ile przejedziesz, zależy od jego stanu i włączonych odbiorników. W nowszych autach spadek napięcia potrafi po drodze wywołać błędy elektroniki, a na końcu silnik gaśnie. Wyłącz zbędne odbiorniki i nie gaś silnika, jeśli nie musisz.

Czy szczotki SVX7 pasują do każdego alternatora Valeo?

Nie. Valeo produkuje wiele rodzin alternatorów, a w nowszych szczotki są częścią regulatora. SVX7 to para szczotek do wlutowania — pasuje tam, gdzie szczotkotrzymacz ma szczotki lutowane o tych wymiarach. Porównaj przekrój starej szczotki z danymi na karcie produktu SVX7; tam znajdziesz też zamienniki.

Czy do wymiany szczotek potrzebna jest lutownica?

Przy regulatorze ze zintegrowanym szczotkotrzymaczem — nie, wystarczą klucze. Przy szczotkach lutowanych — tak. Pilnuj, żeby cyna nie wsiąkła w linkę powyżej lutu: usztywniona linka nie pozwala szczotce wysuwać się w miarę zużycia i szczotka traci styk z pierścieniem.

Czy szczotki prądnicy (Fiat 126p, Ursus C-360) są takie same jak do alternatora?

Nie. Prądnica ma prawdziwy komutator z miedzianymi lamelami, a szczotki dobiera się do konkretnej prądnicy. W kategorii szczotek są też szczotki prądnicy, m.in. do Fiata 126p i ciągników Ursus C-330/C-360 — dobierz je po typie prądnicy albo wymiarach starych szczotek.

Inne poradniki

• Objawy zużytego rozrusznika
• Regulator napięcia: objawy i wymiana