Objawy zużytego rozrusznika

Zanim kupisz część: akumulator, klemy i masa

Duża część objawów „uszkodzonego rozrusznika” bierze się z prądu, który do niego nie dochodzi. Rozrusznik pobiera przy rozruchu od stu do kilkuset amperów, więc słaby akumulator, utleniona klema czy skorodowana masa wyglądają jak jego awaria. Zanim zamówisz bendiks czy elektromagnes, zrób cztery pomiary multimetrem:

1. Napięcie spoczynkowe. Zmierz je na biegunach akumulatora po kilku godzinach postoju. Naładowany akumulator 12 V pokazuje ok. 12,6 V. Poniżej ok. 12,4 V najpierw go doładuj, dopiero potem oceniaj rozrusznik.
2. Napięcie podczas kręcenia. Niech ktoś przekręci kluczyk, a ty patrz na miernik podpięty do biegunów. Sprawny, naładowany akumulator zwykle trzyma przy rozruchu powyżej ok. 9,6–10 V. Głębszy spadek najczęściej oznacza zużyty akumulator. Jeśli akumulator przeszedł test obciążeniowy, a napięcie i tak mocno siada, podejrzany jest rozrusznik, który pobiera za dużo prądu.
3. Spadek napięcia na przewodach. Podczas kręcenia zmierz napięcie między plusem akumulatora a zaciskiem 30 rozrusznika (gruby przewód), potem między minusem akumulatora a obudową rozrusznika. Przyjmuje się, że po stronie plusa spadek nie powinien przekraczać ok. 0,5 V, a na masie ok. 0,3 V. Wyższy wynik oznacza opór na klemie, przewodzie albo masie — wyczyść i dokręć połączenia, zanim ruszysz rozrusznik.
4. Przewód sterujący elektromagnesu. Cienki przewód na zacisku 50 dostaje napięcie tylko na czas rozruchu (w autach z przyciskiem Start lub Start-Stop włącza je sterownik). Jeśli przy próbie rozruchu nie ma tam napięcia zbliżonego do akumulatorowego, usterka leży przed rozrusznikiem: stacyjka, przekaźnik rozrusznika, czujnik wciśnięcia sprzęgła, pozycja P/N w automacie albo immobilizer.

Rozrusznik klika, ale nie kręci

Kliknięcie to dźwięk elektromagnesu, który wciąga zworę i wysuwa bendiks. Dla diagnozy liczy się, ile razy klika i co dzieje się potem:

• Seria szybkich kliknięć — prawie zawsze za słaby prąd. Elektromagnes wciąga zworę, napięcie siada pod obciążeniem, zwora odpada i cykl się powtarza. Szukaj przyczyny w akumulatorze i na klemach. Jeśli oba są sprawne, podejrzane jest uzwojenie podtrzymujące elektromagnesu (opis niżej).
• Jedno głośne kliknięcie i cisza — elektromagnes zadziałał, ale prąd nie doszedł do silnika rozrusznika. Jeśli akumulator i przewody przeszły pomiary, najczęstszą przyczyną są wypalone styki elektromagnesu, rzadziej zużyte szczotki albo wypalony fragment komutatora.
• Kliknięcie i mocno przygasające światła przy sprawnym akumulatorze — rozrusznik może być zablokowany przez zatarte tulejki albo zwarcie w uzwojeniu. Może też stać zablokowany silnik, np. przez wodę w cylindrze. Nie kręć wtedy na siłę.

Rozrusznik kręci za wolno: akumulator czy zużyty rozrusznik

Wolne, „ciężkie” kręcenie to najczęstszy objaw zużycia rozrusznika — i zarazem najczęstszy objaw słabego akumulatora. Rozstrzyga pomiar napięcia przy kręceniu:

• Napięcie trzyma się wysoko, a rozrusznik kręci wolno — prąd nie dopływa do wirnika. Jeśli przewody i masa przeszły pomiar spadku napięcia, winne są zwykle zużyte szczotki albo brudny, wypalony komutator.
• Napięcie mocno siada przy naładowanym akumulatorze — rozrusznik pobiera za dużo prądu. Wybite tulejki lub łożyska dają wirnikowi luz, wirnik ociera o stojan i kręci się z oporem. Często słychać przy tym szuranie.

W dieslu te same usterki wychodzą wcześniej. Silnik wysokoprężny ma wyższy stopień sprężania i potrzebuje szybkiego kręcenia, żeby sprężone powietrze nagrzało się do temperatury samozapłonu. Na mrozie dochodzi gęstszy olej i słabszy akumulator, dlatego zużyty rozrusznik w dieslu zdradza się zimą: silnik kręci, ale odpala dopiero za którymś razem.

Rozrusznik kręci, ale silnik nie odpala

Jeśli rozrusznik kręci silnikiem z normalną prędkością, swoją pracę wykonuje. W zdecydowanej większości przypadków przyczyna leży gdzie indziej i nowy rozrusznik jej nie usunie.

• Benzyna: brak paliwa lub ciśnienia (pompa, jej przekaźnik, filtr), brak iskry (cewki, świece), czujnik położenia wału korbowego, immobilizer, który nie rozpoznał kluczyka.
• Diesel: świece żarowe przy zimnym silniku, powietrze w układzie paliwowym, filtr zapchany parafiną na mrozie, czujnik położenia wału, pompa wysokiego ciśnienia albo wtryskiwacze.
• Szybko kręci, lżej i równiej niż zwykle: silnik może nie mieć kompresji, np. po zerwaniu paska rozrządu. Przestań kręcić i oddaj auto do diagnostyki silnika.
• Wolno kręci: dopiero wtedy podejrzany jest rozrusznik albo akumulator — obroty mogą być za niskie do odpalenia, zwłaszcza w dieslu. Wróć do sekcji o wolnym kręceniu.

Bendiks rozrusznika — co to jest i jakie daje objawy

Bendiks to zespół na końcu wałka wirnika: zębnik, który zazębia się z wieńcem koła zamachowego, i sprzęgło jednokierunkowe, najczęściej rolkowe. Elektromagnes, zwykle przez widełki, wysuwa bendiks w wieniec i wirnik obraca silnik. Kiedy silnik zaskoczy i zacznie obracać zębnik szybciej niż rozrusznik, sprzęgło się rozłącza. Dzięki temu rozpędzony silnik nie rozkręca wirnika do obrotów, które by go zniszczyły.

Bendiks zużywa się na trzy sposoby: ścierają się czoła zębów zębnika, sprzęgło rolkowe zaczyna się ślizgać, a brud i zaschnięty smar blokują przesuw na wielowypuście wałka. Objawy zużytego bendiksu:

• Rozrusznik wyje, silnik stoi — wirnik się kręci, ale sprzęgło jednokierunkowe ślizga się albo zębnik nie wchodzi w wieniec.
• Zgrzyt przy rozruchu — starte zęby przeskakują po wieńcu, zamiast go obrócić.
• Zgrzyt lub wycie tuż po odpaleniu — zębnik nie cofa się od razu. Tę samą przyczynę może mieć zawieszający się elektromagnes.
• Rozruch udaje się za którymś razem — zębnik trafia raz na zdrowe, raz na starte zęby wieńca.

Przy zgrzycie obejrzyj wieniec koła zamachowego — przez otwór po wymontowanym rozruszniku, obracając wał korbowy kluczem. Silnik zatrzymuje się zwykle w kilku tych samych położeniach, więc wieniec zużywa się odcinkami. Nowy bendiks pracujący na startym wieńcu szybko podzieli jego los.

Zużyte szczotki rozrusznika — objawy

Szczotki węglowe doprowadzają prąd do komutatora wirnika i ścierają się przy każdym rozruchu. Ich zużycie zależy od liczby uruchomień silnika, nie od przebiegu — krótkie trasy zużywają je szybciej niż długie. Objawy zużytych szczotek narastają stopniowo:

• rozrusznik kręci coraz wolniej, choć akumulator jest sprawny;
• praca jest przerywana — raz rozrusznik zakręci, raz tylko kliknie;
• rozruch udaje się dopiero przy drugiej albo trzeciej próbie.

Znany ludowy sposób to opukanie obudowy rozrusznika młotkiem, po którym rozrusznik jeszcze raz zakręci. Wstrząs przesuwa zawieszoną szczotkę, poprawia jej styk z komutatorem albo rusza zworę elektromagnesu. To nie jest naprawa, tylko diagnoza: jeśli opukanie pomaga, szczotki, komutator albo styki elektromagnesu są na granicy zużycia i rozrusznik wkrótce odmówi pracy.

Minimalna długość szczotki zależy od modelu — sprawdź w danych producenta. Przy wymianie obejrzyj komutator: jeśli jest owalny albo ma wypalone, nierówne segmenty, same nowe szczotki nie wystarczą.

Elektromagnes rozrusznika: kliknięcie i wypalone styki

Elektromagnes, nazywany też automatem rozrusznika, robi dwie rzeczy naraz: przez widełki wysuwa bendiks w wieniec i zamyka styki, które podają prąd z akumulatora na silnik rozrusznika. Ma dwa uzwojenia — wciągające, które przesuwa zworę, i podtrzymujące, które trzyma ją w pozycji roboczej.

Każde załączenie i rozłączenie prądu rzędu setek amperów wypala powierzchnię styków. Wypalone styki dają charakterystyczny objaw: głośne kliknięcie bez obrotu, które po kilku próbach nagle przechodzi w normalny rozruch. Przerwa w uzwojeniu podtrzymującym daje z kolei terkotanie przy sprawnym akumulatorze — zwora jest wciągana i od razu puszcza. W części rozruszników wymienia się same styki, w innych cały elektromagnes.

Zawieszony rozrusznik — co zrobić

Rozrusznik, który dalej kręci albo wyje po puszczeniu kluczyka, to zawieszony rozrusznik. Najczęściej styki elektromagnesu zgrzały się ze sobą albo zwora zacięła się w pozycji roboczej. Rzadziej winna jest instalacja: przekaźnik rozrusznika lub stacyjka nie odcinają napięcia sterującego na zacisku 50.

Jeśli zawieszony rozrusznik pracował dłużej, po ostygnięciu sprawdź także szczotki, uzwojenia i bendiks: przegrzanie rzadko kończy się na samym elektromagnesie.

Przegrzany albo spalony rozrusznik — dym i zapach

Zapach spalenizny albo dym przy rozruchu oznacza, że rozrusznik lub jego przewody grzeją się ponad miarę: prąd jest za duży albo płynie za długo. Typowe przyczyny:

• długie, wielokrotne kręcenie bez przerw, kiedy auto nie chce odpalić;
• zawieszony elektromagnes;
• zatarte tulejki lub łożyska, przez które wirnik kręci się z oporem;
• zwarcie w uzwojeniu wirnika lub stojana albo przetarta izolacja przewodu zasilającego.

Kręć krótko i rób przerwy między próbami — dokładne czasy podaje instrukcja obsługi auta. Rozrusznik przegrzany do dymu ma zwykle przypaloną izolację uzwojeń, więc wymiana jednej części nie wystarczy: zostaje regeneracja albo cały rozrusznik.

Kiedy lepiej oddać rozrusznik do regeneracji

Wymiana jednej części ma sens, gdy diagnoza wskazuje ją jednoznacznie, a reszta rozrusznika jest w dobrym stanie: komutator gładki, tulejki bez luzu, uzwojenia bez śladów przegrzania. Taką wymianę zrobisz sam, jeśli znasz elektrykę samochodową. Regeneracja całego rozrusznika jest lepszym wyborem, gdy:

• objawów jest kilka naraz, np. wolne kręcenie i zgrzyt;
• komutator jest wypalony lub owalny, a wirnik ma luz na tulejkach;
• rozrusznik się przegrzał, zawiesił albo był zalany wodą;
• nie masz pewności, która część zawiodła.

Warsztat auto-starter24.pl w Nysie regeneruje rozruszniki od 2012 roku. Rozrusznik rozbieramy, sprawdzamy każdą część, a zakres wymiany ustalamy po oględzinach — szczegóły na stronie regeneracja rozruszników. Jeśli wolisz naprawić rozrusznik sam, części znajdziesz w kategoriach bendiksy, szczotki do rozrusznika i elektromagnesy; w sklepie są też zestawy naprawcze marki AUTO-CENTER.

Najczęstsze pytania

Jak odróżnić uszkodzony rozrusznik od słabego akumulatora?

Włącz światła mijania i przekręć kluczyk. Jeśli światła mocno przygasają, a rozrusznik terkocze albo ledwo kręci, zacznij od akumulatora i klem. Jeśli świecą prawie bez zmian, a rozrusznik tylko klika albo milczy, prąd nie dochodzi do wirnika — to kierunek na elektromagnes, szczotki albo przewód sterujący. Część nowszych aut sama gasi światła na czas rozruchu; wtedy zostaje pomiar napięcia multimetrem.

Jak odblokować zawieszony rozrusznik?

Wyłącz zapłon, a jeśli rozrusznik nadal pracuje — odłącz minus akumulatora. Opukanie elektromagnesu czasem uwalnia zaciętą zworę, ale zgrzanych styków trwale nie rozdzieli. Przed kolejnym rozruchem elektromagnes trzeba wymienić albo oddać rozrusznik do regeneracji.

Czy można jeździć z zużytym bendiksem?

Jeśli silnik odpala, a zębnik cofa się od razu po rozruchu, sama jazda bendiksowi nie szkodzi — pracuje on tylko przy uruchamianiu silnika. Każdy rozruch ze zgrzytem ściera jednak zęby wieńca koła zamachowego, a wymiana wieńca to dużo większa robota niż wymiana bendiksu. Nie odkładaj naprawy.

Czy objawy uszkodzonego rozrusznika w dieslu są inne?

Usterki są te same, ale diesel szybciej je zdradza, bo potrzebuje mocniejszego i szybszego kręcenia. Pierwszym sygnałem jest zwykle trudny zimny rozruch. Zanim obwinisz rozrusznik, sprawdź akumulator i świece żarowe — to one częściej psują zimny rozruch diesla.

Inne poradniki

• Wymiana szczotek alternatora
• Regulator napięcia: objawy i wymiana